Eigenaar : Paul De Meyer
Bouwjaar : Voor 1387 / 1808-1815
Type : Bovenslag watermolen
Functie : Korenmolen
Rad : Metalen bovenslagrad, 2,80 m diameter en 1,20 m breed
Inrichting : 2 steenkoppels, graankuiser, plansichter, haverbreker
Toestand : Tot rond 2000 beroepsmatig in werking
Bescherming : monument, DSG: dorps- en stadsgezicht, L: landschap,
21.04.1993 / 05.11.2004
Molenaar :  Paul De Meyer (op rust)

Waterpeil probleem langs het natuurgebied Den Dotter

Volgende E mail beschrijft het probleem in detail

From: Guido Van Rossen [guido.van.rossen@telenet.be]
Sent: vrijdag 17 september 2004 22:44
To: ' kabinet.peeters@vlaanderen.be '
Subject: Wettelijk beschermde planten vegetatie

Geachte Heer minister Peeters,

Voor het probleem hierna beschreven heb ik geen enkel idee, bij welke afdeling ,  bij de Vlaamse overheid ik moet aankloppen  om te vragen  dit probleem op te lossen. Aangezien een lange tijd voordat  er een oplossing zou kunnen komen, kan leiden tot onherstelbare schade aan een beschermd natuurgebied, wettelijke beschermde planten vegetatie, wil ik hierbij vriendelijk vragen dit probleem te willen bekijken.

Guido Van Rossen
Teerlingstraat 30,
9450 Denderhoutem
Tel : 054 32 23 01
E mail : guido.van.rossen@telenet.be

Probleem, Gotegem Watermolen

Op de Molenbeek Erpe-Mere (5021) ligt ter hoogte van Haaltert en Aaigem, tussen de Gotegem molen en De Engels molen het  natuurgebied Den DotterDit reservaat , E-289 is erkend op 13 juni 2003. De Gotegem molen wordt het eerst beschreven in 1387. Dus gedurende 617 jaar wordt hier het water opgehouden (minstens 1 meter). Door deze verhoging van het waterpeil, heeft zich gedurende al die jaren een specifieke Dotter vegetatie ontwikkeld, tussen de Gotegem molen en de Engels molen. Dat maakt de hoofdbrok uit van dit reservaat, Den Dotter.Vandaag is de molenaar gestopt met malen en er is geen opvolging. Dus als de molenaar vanaf nu zijn balken wegneemt, zal het peil van de molenbeek in dit gebied met minstens 1 meter dalen.

Wij kunnen natuurlijk de molenaar vragen om het waterpeil te behouden op zijn peil van vroeger. Als nu iemand anders de molenaar vraagt, voor welke reden dan ook, het peil te laten zakken, staan wij nergens.Wat als de molenaar zijn watermolen verkoopt. Uit antwoorden  ontvangen van Natuurpunt, Mechelen en het Instituut van Natuurbehoud en anderen heb ik ondermeer het volgende kunnen lezen :Dotterbloemgraslanden zijn wettelijk beschermd (vegetatiebesluit : BVR 23/7/1998; BS 10/09/98). Ze mogen niet gewijzigd worden wanneer ze gelegen zijn in groengebieden, parkgebieden, buffergebieden en bosgebieden. Zijn ze in het VEN gelegen, dan is zelfs expliciet voorzien dat er niets aan de waterhuishouding mag gewijzigd worden, zonder vergunning. Ook in agrarisch gebied met ecologisch belang en habitatrichtlijngebied geldt een vergunningsplicht voor vegetatiewijziging.  Het stuwpeil (pegelpeil in het jargon) en het stuwrecht aan een watermolen is per definitie eigendom van de eigenaar van de watermolen. Dat stuwrecht kan echter wel apart aan een andere partij overgedragen, doorgaans “verkocht” worden (incl. een notariële akte edm). Het is inderdaad een probleem om het waterpeil op te houden. Er is het waterrecht van de molenaar, die het recht (maar niet de plicht) heeft om het waterpeil zo in te stellen dat zijn molen genoeg water heeft om te kunnen malen. Anderzijds is er de \'behoefte\' van de landbouw en de waterbeheerders om het water zo snel mogelijk af te voeren. Dit laatste zal vermoedelijk gebeuren. Misschien moeten we de habitatrichtlijn erbij halen om het waterpeil toch hoog genoeg te proberen houden. momenteel hebben wij er geen pasklaar antwoord voor.

Ik weet niet of het behouden van de schotbalken een ideale situatie is voor de natuurwaarden. Indien de beek niet meer geruimd wordt kan je verwachten dat er een zekere verondieping plaats zal grijpen waardoor het peil weer wat zal stijgen. Anderzijds mogen we het aquatische milieu niet vergeten (de reservaatseigendommen situeren zich bijna altijd uitsluitend in het terrestrische milieu). Door het water op te houden krijgen we een heel andere samenstelling van de levensgemeenschap die vergelijkbaar is met die van stilstaande wateren. Een meer natuurlijke stroming en peilschommelingen zijn misschien eerder te prefereren dit in combinatie met structuurverbetering van de waterloop en aanwezigheid van meer dood hout in beek (blijkt essentieel voor tal van organismen).

Als dit waterpeil al eeuwen zo is ingesteld en waardevolle natuur zich op die manier heeft kunnen ontwikkelen, zou ik er ook voor opteren om dit zo te houden. Ook vanuit cultuurhistorisch oogpunt is dit te verdedigen en heb je misschien waardevolle medestanders. Dotterbloemgraslanden zijn wettelijk beschermd (vegetatiebesluit : BVR 23/7/1998; BS 10/09/98). Ze mogen niet gewijzigd worden wanneer ze gelegen zijn in groengebieden, parkgebieden, buffergebieden en bosgebieden. Zijn ze in het VEN gelegen, dan is zelfs expliciet voorzien dat er niets aan de waterhuishouding mag gewijzigd worden, zonder vergunning. Ook in agrarisch gebied met ecologisch belang en habitatrichtlijngebied geldt een vergunningsplicht voor vegetatiewijziging.

Zij die zeggen dat hier een eenvoudig antwoord voor mogelijk is, zou ik per definitie niet geloven.Ik vrees dat je met een stevig probleem zit.
Ik tracht te analyseren:
Het stuwpeil (pegelpeil in het jargon) en het stuwrecht aan een watermolen is per definitie eigendom van de eigenaar van de watermolen. Dat stuwrecht kan echter wel apart aan een andere partij overgedragen, doorgaans “verkocht” worden (incl. een notariële akte edm. Ik veronderstel dat jullie niet de eigenaar zijn van het stuwrecht, dus je zal moeten ondergaan wat de “eigenaar” ervan ermee aanwil. Dat is natuurlijk een erg ongelukkige situatie. Je kan (moet eigenlijk bijna) afspraken maken met de nieuwe moleneigenaar, als hij de molen nog wil laten functioneren, of je kan trachten van het stuwrecht te kopen. Dat eerste wil doorgaans nog wel lukken, als de eigenaar van goede wil is, het tweede is vrij onwaarschijnlijk, hoewel er een aantal voorbeelden van zijn elders in Vlaanderen, waar bijvoorbeeld het Vlaamse gewest het stuwrecht heeft gekocht. Ik veronderstel dat na 617 jaar er wel een evenwichtige situatie heeft ontwikkeld en dat het dottergrasland de moeite is om het in stand te houden. Ik weet dat aan die kant van brussel, echt goede dottergraslanden een gelukkige uitzondering zijn. Mocht het geen goed ontwikkelde vegetatie zijn, dan denk ik dat je best kan trachten over te schakelen naar iets compleet nieuw. Dat zal dan een glanshavervegetatie zijn (Weidestreepzaad, Fluitekruid, Margriet, Beemdkroon, Zwarte Knoop, Trosdravik, ….), voorwaar ook niet slacht en veel eenvoudiger en duurzamer omdat er geen artificiële structuren (watermolen, sluis, stuwplanken edm moeten in stand gehouden worden. Dus puur pragmatisch gezien is de laatste situatie te verkiezen boven de eerste, maar naar zeldzaamheid en soortenrijkdom in jullie streek, is het eerste te verkiezen. Aan u de keus zou ik zeggen. Wat betreft het opvolgen van de grondwaterpeilen: op het vlak van kennis van gewenste grondwaterpeilen voor verschillende vegetatietypen zijn we momenteel in Vlaanderen al ver gevorderd. Het is mogelijk om te zeggen wat ideale peilen zijn voor het optimaal laten ontwikkelen van deze of gene vegetatietype.

Mocht je daar meer informatie over nodig hebben, dan kan ik je die wel bezorgen, of je kan ze steeds komen opzoeken in de bib van het Instituut voor natuurbehoud. Een vereiste daarbij is echter steevast dat je een minimum aan kennis hebt van de grondwaterfluctuaties in uw gebied. Daartoe moet er uiteraard gemeten worden Momenteel zijn er ca. 200 natuurgebieden in Vlaanderen waar het grondwaterpeil (en deels ook de grondwaterkwaliteit) wordt opgevolgd. Aangezien er in uw regio bijzonder weinig meetgegevens beschikbaar zijn, zou het bijzonder leuk zijn mochten jullie daarmee willen starten. In bijlage wind je wat praktische informatie in verband met het plaatsen en opvolgen peilbuizen.



Nieuwsbrief over de deelbekkenbeheerplannen
(Provincie Oost-Vlaanderen)
Molenbeek Erpe-Mere
DE WATERSTAND,  juni 2006  op blz 2

De Gotegemmolen is de enige nog werkende molen in Erpe-Mere. Voor deze molen staat voorop dat hij maalvaardig blijft. Wel willen we met de molenaar en deandere betrokkenen afspraken maken over het gewenste waterpeil in de omgeving van de molen. Tussen de Gotegemmolen en de Engelsmolen loopt de grens met Aaigem (Erpe-Mere) en Heldergem (Haaltert)- het reservaat Den Dotter. In dit fraaie natuurgebiedje is door het ophouden van het water een typische en waardevolle vegetatie van dotterbloemen ontstaan.


Deelbekkenbeheerplannen
(ProvincieOost-Vlaanderen)
Molenbeek Erpe-Mere
Basisinventarisatie
Actie A.6.04, blz 40

De invloed van een watermolen op de waterhuishouding kan vrij ingrijpend zijn. Daarbij spelen aspecten zoals: de buffercapaciteitpeilbeheer (tijdstip, vernatting, verdroging), effecten van het opstuwen van water (overstorten die onder water komen, overloopgebieden die geactiveerd worden), aanleg van vistrappen, maalvaardig blijven van de molen. Door de betrokken actoren samen te brengen kan elke situatie ter hoogte van een watermolen apart aangepakt worden, binnen het kader van het deelbekkenbeheerplan. Deze specifieke aanpak laat toe om per molen gerichte acties te nemen:

- Gotegemmolen: afspraken op het vlak van peilbeheer.
- Engelsmolen : aanleg by-pass langs oude bedding van de Molenbeek.

Stap 1: In kaart brengen van de watermolens met hun kenmerken (knelpunten).
Stap 2: Bepalen aan welke watermolens een aanpassing vereist is.
Stap 3: Uitwerken van oplossingen.
Stap 4: Afwegen van de verschillende oplossingsscenario's.
Stap 5: Uitvoeren van het beste scenario.
Stap 6: Controle en opvolging.
 

Denderbekken Ontwerp Bekkenbeheerplan
Openbaar onderzoek
22 november 2006 - 22 mei 2007, blz 189

In heel Vlaanderen is geen enkel stroomgebied te vinden met zo een rijk patrimonium aan watermolen als de molenbeek Erpe-Mere. De invloed van een watermolen op de waterhuishouding kan ingrijpend zijn : ze hebben immers een waterophoudend effect  en vormen tevens een vismigratieknelpunt. Er zal voor een aantal molens een integrale studie uitgewerkt worden waarbij de wensen en de noden van verschillende betrokkenen zal bekeken worden. Zo is er door het ophouden van water stroomopwaarts de Gotegemmolen een typische en waardevolle vegetatie van dotterbloemen ontstaan en is het voor de beheerders van Natuurreservaat Den Dotter zeer belangrijk dat dit stuwend effect gehandhaaft blijft. Aan de Engelsmolen zal onderzocht worden of de oude bedding van de Molenbeek kan ingericht worden als vispassage. 
Openbaar onderzoek waterbeheerplannenDenderbekken
Informatie en inspraakvergadering



Openbaar onderzoek waterbeheerplannen
Denderbekken
Informatie- en inspraakvergadering
6 februari 2007, VMM Dr De Moor straat, Aalst

Presentatie van gebiedspecifieke acties :

Uitwerken van een aangepast beleid op het niveua van iedere watermolen gelegen in het deelbekken van de Molenbeel Erpe-Mere.

Case 1 : Gotegemmolen in Erpe-Mere

Te onderzoeken aspecten zijn :

-behoud maalvaardigheid
-waterberging/actief peilbeheer met oog voor allerhande randvoorwaarden
-vismigratie
-groene energie
 

VOL VAN WATER
Waterbeheerplannen in openbaar onderzoek
Denderbekken
22 november 2006 - 22 mei 2007

Watermolens in het Denderbekken: het beschermen waard! Het Denderbekken heeft een zeer rijk patrimonium aan watermolens. Van de meer dan veertig watermolens geniet er een heel aantal bescherming. Verschillende watermolens werken nog, van andere zijn er enkel nog restanten over. De provincie Oost-Vlaanderen wil het gebruik van elke molen samen met de betrokkenen bekijken. Zo staat voor de Gotegemmolen, de enige nog werkzame molen in Erpe-Mere, voorop dat hij maalvaardig blijft. De waterloopbeheerder zal afspraken maken met de molenaar en de andere betrokkenen over het gewenste waterpeil in de omgeving van de molen. Iets verderop, aan de Engelsmolen ter hoogte van het natuurreservaat Den Dotter, onderzoekt de provincie of de bedding van de molen kan worden ingericht als vispassage.


Mei 2007
Studiebureau Soresma

Dit studiebureau is bezig met een haalbaarheidsstudie :

-behoud maalvaardigheid
-waterberging/actief peilbeheer met oog voor allerhande randvoorwaarden
-vismigratie
-groene energie

Maart 2009
Provincie Oost-Vlaanderen

Momenteel is "het provinciebestuur" nog niets van plan aan de Gotegemmolen; één en ander wordt wel ambtelijk uitgewerkt en voorbereid.
Er is ambtelijk geopteerd om een ontwerp te laten maken van een automatische stuw (moet hiervoor wel de komende weken nog centen vragen aan de deputatie) die (indien we de toelating krijgen van allerhande vergunningverlenende instanties) zal geplaatst worden net opwaarts de brug aan de Gotegemmolen. De opzet is dat die stuw het historische "stuwgedrag" immiteert, of nog, de stuw zal het water bijna constant opstuwen tot op hoogte van de maalgoot, zoals de molenaar het vroeger deed. Ik heb gevraagd aan VMM of het mogelijk is dat de stuw communiceert met de overstromingsgebieden opwaarts, zodanig dat wanneer deze OG's hun water lozen de stuw aan de Gotegemmolen omhoog gaat /plat gaat (afhankelijk van het ontwerp) en het water vlot kan passeren. VMM was daar positief over.
 
Een vismigratieloop wordt momenteel ook ontworpen en zou komen te liggen op de rechteroever.
Vismigratie zal niet zo snel gerealiseerd worden, de Molenbeek is geen prioritaire waterloop en is bovendien nog veel te vuil. We hebben in dat kader heel wat katten te geselen in de Vlaamse Ardennen waar de prioritaire waterlopen liggen en ook héél wat watermolens aanwezig zijn. Misschien zal de stuw er sneller komen dan de vistrap, dat hangt van de budgetten van de komende jaren af en hoe snel bepaalde horden

Guido Van Rossen
                                                                                                  

























































































Gotegem watermolen
  Gotegemstraat 1
       9420 Mere
Waterpeil, meetgegevens